Mai Văn Dâu (bìa trái) cùng đồng phạm tại phiên tòa sơ thẩm tháng 3-2007. Một vụ án mà TAND TP.HCM kiến nghị cần tiếp tục xử lý thêm nhiều hành vi phạm tội đã bị VKS bỏ lọt

Khi xét xử vụ biển thủ hơn 1,7 tỉ đồng của thủ quĩ trung tâm thẻ một ngân hàng, có thành viên trong hội đồng xét xử đã cho biết phải quyết định mức án trong tâm trạng "ấm ức".

Hành vi phạm tội của Nguyễn Bửu Châu, nguyên thủ quĩ trung tâm và Võ Lê Trường Thiên (là bạn Châu, trước đây cũng từng là nhân viên của trung tâm) được tóm tắt như sau: lợi dụng nhiệm vụ thủ quĩ, được giao quản lý tiền mặt tại trung tâm, Bửu Châu đã lấy tiền của quĩ để đưa cho Thiên vay làm ăn. Lợi dụng sự sơ hở của một số nhân viên làm chung và lãnh đạo tại trung tâm thẻ, Châu đã lấy trót lọt khoảng 1,7 tỉ đồng (hơn 1 tỉ đồng và 40.000USD) để đưa cho Thiên vay làm ăn.

Chỉ được xử nhẹ

VKSND TP.HCM đã truy tố Châu về tội "sử dụng trái phép tài sản" và Thiên về tội "lừa đảo chiếm đoạt tài sản". Khi nghiên cứu hồ sơ, thẩm phán được phân công xét xử vụ án nhận thấy cần phải buộc tội "tham ô tài sản" đối với Nguyễn Bửu Châu và Võ Lê Trường Thiên mới đúng do cả hai đã có biểu hiện cấu kết với nhau để lấy tiền của trung tâm thẻ.

TAND TP.HCM đã hai lần trả hồ sơ, yêu cầu VKS truy tố các bị cáo về tội tham ô, có khung hình phạt nặng hơn nhiều so với tội sử dụng trái phép tài sản, nhưng VKS không đồng ý. Theo Bộ luật tố tụng hình sự, tòa án chỉ được xét xử bị cáo về những hành vi theo tội danh mà VKS truy tố, nếu xử về tội khác thì phải bằng hoặc nhẹ hơn tội mà VKS truy tố, không được xử về tội nặng hơn. Chính vì qui tắc này, TAND TP phải mở phiên tòa để xét xử các bị cáo theo tội danh mà VKS truy tố và phạt Châu 6 năm tù, Thiên 20 năm tù. Vì không đồng ý với việc truy tố của VKS, hội đồng xét xử đã nêu kiến nghị trong bản án: kiến nghị TAND tối cao xem xét lại tội danh của các bị cáo.

Cũng có những vụ án tòa trả hồ sơ yêu cầu VKS truy tố về tội nặng hơn và VKS đã phải thay đổi truy tố như vụ án giết người tại quán Mười Trí (đường Phan Đình Phùng, quận Phú Nhuận) do Đoàn Nhựt Minh Luân cùng đồng bọn thực hiện. Năm 2007, VKS chuyển hồ sơ qua TAND TP.HCM để truy tố Luân và Trương Anh Dũng về tội "không tố giác tội phạm", một tội danh mà khung hình phạt cao nhất chỉ có 3 năm tù. Tuy nhiên, TAND TP.HCM trả hồ sơ cho rằng hai bị cáo cùng phạm tội giết người trong vụ giết người có tổ chức, tính chất đặc biệt nguy hiểm (khung hình phạt cao nhất là tù chung thân, tử hình) chứ không phải tội "không tố giác tội phạm". Sau đó, VKSND TP.HCM đã phải thay đổi truy tố Luân và Dũng về tội "giết người". Tháng 5-2008, vụ án đã được TAND TP đã xét xử và Luân phải lãnh án 20 năm tù, Dũng 13 năm tù về tội giết người.

Tuy nhiên, mới đây khi xử phúc thẩm theo đơn kháng cáo xin giảm án của Châu và Thiên, tòa phúc thẩm TAND tối cao tại TP.HCM chỉ tuyên bác kháng cáo, giữ nguyên mức hình phạt của án sơ thẩm mà không nhắc gì đến kiến nghị về tội danh của tòa sơ thẩm.

Truy tố tới đâu, xét xử tới đó

Trong vụ bắt người để đòi nợ tại vũ trường Hollywood (Vũng Tàu), TAND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũng đành phải ra một bản án xét xử bỏ lọt tội của chủ mưu vì VKS không truy tố. Tóm tắt vụ án: do anh Đặng Minh Hiệp (ngụ TP Vũng Tàu) còn nợ 6.200 USD của H.H.A. (ngụ quận 1, TP.HCM). Đòi nhiều lần mà Hiệp không trả, H.H.A. đã "nhờ" Quách Đình Phụng (bạn của em gái mình) đòi nợ Hiệp.

Tối 24-2-2007, khi anh Hiệp đang ngồi ở vũ trường Hollywood thì Phụng và hai đối tượng nữa (từng có tiền án tiền sự) tìm tới kéo ra ngoài "nói chuyện" bằng tay chân, buộc Hiệp nhận nợ. Hiệp không chịu nhận nợ nên bọn Phụng đã lập tức kè Hiệp lên taxi đưa về TP.HCM gặp chủ nợ H.H.A. tại một quán cà phê. Anh Hiệp đã buộc phải làm giấy bán chiếc xe @ của mình cho Phụng với giá 3.000 USD và ký một biên nhận nợ H.H.A. 3.200 USD.

VKSND tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu chỉ truy tố Phụng cùng hai đồng bọn đã trực tiếp uy hiếp, bắt giữ anh Hiệp về các tội "bắt giữ người trái pháp luật" và "cướp tài sản".

Qua nghiên cứu hồ sơ, TAND tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu thấy có nhiều chứng cứ cho thấy H.H.A. chính là chủ mưu vụ bắt giữ anh Hiệp. Tòa án tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu đã trả hồ sơ, yêu cầu VKS khởi tố bổ sung, truy tố H.H.A. nhưng VKS vẫn giữ nguyên quan điểm. TAND tỉnh Bà Rịa -Vũng Tàu chỉ xử được Phụng 20 tháng tù và hai đồng bọn mỗi người 12 tháng tù. Cũng may là trong vụ án này, khi xử phúc thẩm thì tòa phúc thẩm TAND tối cao tại TP.HCM cho rằng cấp sơ thẩm bỏ lọt tội của H.H.A. nên đã tuyên hủy toàn bộ bản án để điều tra, xét xử lại từ đầu.

Chỉ có quyền kiến nghị

Một thẩm phán hình sự TAND TP.HCM cho biết có nhiều vụ án tòa thấy bị cáo nhận hối lộ hoặc chiếm đoạt số tiền lớn nhưng VKS chỉ buộc tội một khoản tiền nhỏ hơn nhiều thì tòa cũng chỉ được xét xử và tuyên án căn cứ trên truy tố của VKS. Mặc dù tòa có quyền yêu cầu trả hồ sơ đề nghị điều tra bổ sung, truy tố thêm người, thêm tội hoặc chuyển bị cáo sang khung hình phạt nặng hơn nhưng VKS không làm thì thẩm phán cũng bó tay. Chính vì vậy, các thẩm phán đành đưa chính kiến của mình về việc lọt người, lọt tội thành kiến nghị khi tuyên án.

Tuy nhiên, theo một thống kê mới đây của TAND TP.HCM, hầu hết các kiến nghị của tòa án gửi cơ quan điều tra, VKS đề nghị điều tra, truy tố những người đã bị bỏ lọt trong quá trình tố tụng thường "rơi vào im lặng" hoặc nếu có trả lời thì cũng chỉ là: không có cơ sở để khởi tố, truy tố. Theo tố tụng qui định, những kiến nghị của tòa sơ thẩm cũng hiếm khi được cấp phúc thẩm xem xét, do cấp phúc thẩm chủ yếu xem xét phạm vi có kháng cáo, kháng nghị.

Những kiến nghị rơi vào im lặng * Vụ tiêu cực của Lương Cao Khải, nguyên vụ phó Thanh tra Chính phủ, cùng một số thanh tra viên đoàn thanh tra Chính phủ: tòa kiến nghị xử lý hình sự đối với nhóm cán bộ của các đơn vị bị thanh tra (có liên quan thực hiện các dự án đầu tư tại Tổng công ty Dầu khí VN) do đã có hành vi chủ động dùng tiền của công ty để đưa hối lộ cho đoàn thanh tra Chính phủ gồm: Huỳnh Kim Quy, Nguyễn Xin, Đặng Hữu Quý, Đậu Hồng Lạc. Những người này đã được VKS miễn truy cứu trách nhiệm hình sự. * Vụ án chạy hạn ngạch dệt may tại Bộ Thương mại do nguyên thứ trưởng Mai Văn Dâu cùng đồng phạm thực hiện: Tòa kiến nghị điều tra xử lý hành vi của Mai Văn Dâu và Lê Văn Thắng (nguyên vụ phó Vụ Xuất nhập khẩu) trong việc nhận 30.000 USD và một số khoản tiền khác. Kiến nghị xử lý hình sự một số chuyên viên Vụ Xuất nhập khẩu (đã được VKS cho miễn trách nhiệm hình sự), khởi tố điều tra xử lý một số chủ doanh nghiệp đã có hành vi đưa hối lộ nhưng được cơ quan điều tra đề nghị xử lý hành chính...